DA LI STE IKADA DOŽIVJELI PARALIZU SNA??👀

Paraliza sna je fascinantan i često uznemirujući fenomen koji se javlja tokom tranzicije između sna i budnosti. To je stanje u kojem se osobe privremeno ne mogu kretati ili govoriti, uprkos tome što su u budnom stanju, a u isto vrijeme svjesni svoje okoline. Neke osobe mogu iskusiti osjećaj pritiska u grudima ili osjećaj gušenja tokom epizoda paralize sna, ove reakcije su često u komorbiditetu sa lupanjem srca što dodatno doprinosi iskustvu panike. Navedene senzacije mogu biti povezane sa reakcijom tijela na strah izazvan nemogućnošću kretanja ili vokalizacije.

Sa psihološke tačke gledišta, paraliza sna je usko povezana sa REM (Rapid Eye Movement) snom, fazom sna tokom koje se javljaju veoma vividni snovi. Tokom REM spavanja, tijelo doživljava atoniju mišića, prirodni mehanizam koji spriječava osobe da potencijalno naškode sebi prilikom spavanja. Međutim, u slučajevima paralize sna, ova atonija traje čak i kada se osoba probudi, što dovodi do osjećaja paraliziranosti.

Jedno od vodećih psiholoških objašnjenja za paralizu sna je "teorija REM intruzije". Prema ovoj teoriji, paraliza sna nastaje kada dođe do poremećaja u tipičnom ciklusu spavanja i buđenja. Faktori kao što su nepravilan raspored spavanja (narušeni cirkadijalni ritmovi), nedostatak sna, stres i drugi poremećaji spavanja, kao što je narkolepsija, mogu doprinijeti mogućnosti da doživite, odnosno iskusite paralizu sna. Istraživanja ukazuju da su osobe s anksioznošću i poremećajima raspoloženja sklonije doživljavanju ovih epizoda, što ukazuje na potencijalnu vezu između paralize sna i mentalnog zdravlja. Takođe istraživanja ukazuju da postoje jake genetske predispozicije za paralizu sna, odnosno da je paraliza sna nasledan fenomen.

Paraliza u snu često je praćena audio i vizuelnim halucinacijama, što povećava strah i alertnost tokom ovih epizoda. Ove halucinacije mogu se razlikovati od osobe do osobe i mogu uključivati viđenje tamnih figura, figura koje su po svojoj morfiji sjenke ili bilo kojih zastrašujućih figura, iskustvo percepcije raznih glasova ili osjećaj prisutnosti u prostoriji određenih stranih entiteta (paraliza sna je prisutna u folkloru mnogih naroda, odnosno ona je inicijator fenomena i predstavljena je kao format magičnih i mističih iskustava gdje osoba tokom noći ima posjete raznih duhova, demona ili vještica). Pojačano stanje alertnosti određenih centara u mozgu tokom paralize u snu, u kombinaciji sa dugotrajnim slikama REM faze spavanja, može eksplikovati ova halucinatorna iskustva.

Paraliza sna se može sresti kod osoba koje imaju simptome:

-Anskioznosti

-Posttraumatskog stresnog poremećaja

Takođe je paraliza sna prisutna i kod poremećaja raspoloženja, a u to spadaju:

-Bipolarni poremećaj

-Ciklotimija

-Hipomanija

-Depresija

-Predmenstrualni disforični poremećaj.

Korištenje određenih psihoaktivnih supstanici može doprinijeti iskustvu paralize sna.

Uticaj paralize sna na mentalno zdravlje može biti veoma ozbiljan. Epizode koje se ponavljaju mogu dovesti do anksioznosti oko sna, jer se osobe mogu bojati da će ponovo doživjeti paralizu. Ovo, sa druge strane, može stvoriti ciklus deprivacije sna, pogoršavajući vjerovatnoću daljih epizoda. Pored toga, traumatično iskustvo halucinacija može ostaviti trajan emocionalni uticaj na pojedince, doprinoseći osjećaju intenzivne vulnerabilnosti.