DA LI STE IKADA UŠLI U ZAČARANI KRUG DERMATILOMANIJE ILI ČUPKANJA KOŽE ?

Dermatilomanija, takođe poznata kao poremećaj ekskoriacije je patološko stanje koje karakteriše rekurentna i iresistibilna želja za čačkanjem, grebanjem i stiskanjem kože (zdrava područja ili/i dermatološke nepravilnosti). Uprkos tome što su osobe svjesne štetnih posljedica, imaju problem da se odupru nagonu za diranjem kože, što dovodi do oštećenja tkiva, ožiljaka i raznih infekcija.

Etiologija dermatotilomanije ostaje multifaktorska, uključujući genetske, neurobiološke i psihološke faktore. Istraživanja ukazuju na potencijalnu vezu između određenih neurotransmitera, kao što su serotonin i dopamin, i etiopatogeneze dermatotilomanije. Osim toga, stres i anksioznost su identifikovani kao potencijalni trigeri za ponašanje čupkanja kože, dodatno akcentujuću kompleksnu prirodu poremećaja. Procjenjuje se da se patološka ekskorijacija javlja kod 1,4-5,4% odraslih, dok prolazne, subkliničke manifestacije poremećaja pogađaju 62,7% opšte populacije.

Patološke radnje čupkanja kože se obavljaju uobičajeno i nesvjesno (automatsko), dok se druge odvijaju potpuno svijesno (fokusirano) i namjerno kako bi se smanjila neugodna napetost ili riješile nepravilnosti na koži. Obično je patološka manipulacija kožom nesvjesna na početku poremećaja, ali nakon određenog vremenskog perioda osoba postaje svjesnija. Iako većina osoba navodi oba oblika čupkanja kože, jedan oblik je obično istaknutiji i dominantniji od drugog.

Dermatotilomanija se obično javlja kod adolescenata i mladih odraslih osoba, pri čemu ženske osobe pokazuju veću prevalenciju u odnosu na muškarce. Početak poremećaja obično se javlja tokom rane adolescencije, iako se može pojaviti kasnije u životu. Tačni razlozi za ovaj rodni disparitet nisu u potpunosti shvaćeni, ali na njih mogu uticati hormonski i sociokulturološki faktori.

PSIHOLOŠKI UZROCI DERMATILOMANIJE

Kognitivni faktori: Osobe s dermatotilomanijom često imaju kognitivne distorzije i negativne misaone obrasce o svom izgledu naročito izgledu tijela. Čin čupkanja kože može pružiti kao privremeno olakšanje od uznemirujućih misli ili osjećaja neadekvatnosti, postajući maladaptivni koping mehanizam. Ove osobe takođe mogu pokazivati perfekcionističke tendencije i biti pretjerano kritične prema sebi, što dovodi do pojačanog stresa i anksioznosti koji podstiču kompulzivno ponašanje.

Emocionalna regulacija: Dermatotilomanija je povezana s problemima u regulaciji emocija. Osobe s ovim poremećajem mogu imati problema s upravljanjem negativnim emocijama kao što su stres, dosada, anksioznost ili određene frustracije. Uključivanje u čupkanje kože može poslužiti kao način da se temporalno ublaže ova emocionalna stanja. S vremenom, ovo ponašanje postaje ukorijenjeno i pojačava ciklus kompulzivnog čupkanja kože.

Trauma iz djetinjstva: Neka istraživanja ukazuju na korelaciju između dermatotilomanije istoriju traume, zlostavljanja ili zanemarivanja u djetinjstvu. Traumatska iskustva tokom ranih godina formiranja i razvoja mozga mogu dovesti do maladaptivnih koping mehanizama, a čupkanje kože može postati način da se povrati kontrola kao odgovor na osjećaj nemoći koji se doživljava tokom traumatskih događaja.

Anksioznost i opsesivno-kompulzivne osobine: Dermatotilomanija ima sličnosti sa opsesivno-kompulzivnim poremećajem (OCD), a osobe sa ovim poremećajem mogu imati viši nivo anksioznosti i opsesivno-kompulzivnih osobina. Čupkanje kože može privremeno ublažiti anksioznost ili opsesivne misli, dodatno ojačavajući patološko ponašanje kao koping mehanizam.