𝑫𝑬𝑺𝑰𝑵𝑮𝑬𝑹𝑰𝑪𝑨 I MORALNA PANIKA😲?
Poslednjih dana u medijima se potencira u negativnoj konotaciji priča o estradnom umjetniku, tačnije treperu Dragomiru Despiću (bivšem sportisti, košarkašu) poznatijem po umjetničkim psudonimom Desingerica.
Mladen Cimeša
1/3/20265 min read
Poslednjih dana u medijima se potencira u negativnoj konotaciji priča o estradnom umjetniku, tačnije treperu Dragomiru Despiću (bivšem sportisti, košarkašu) poznatijem po umjetničkim psudonimom Desingerica. Desingerica je frejmingovan odnosno došao je u fokus medija zbog svog nekonvencionalnog i ekscentričnog ponašanja (glave svojih fanova na nastupima je dodirivao patikom) isticanje palca kroz namjenski probušenu čarapu, vulgarnih riječi u pjesmama gdje se po tvrdnjama Desingerice kroz liriku projektuju želje balkanske radničke klase kao što su brza kola i lake žene što može u neku ruku predstavljati jedan socikulturološki skript prosječnog balkanca = (Kad imam para, ja sam glavni bajo).
Desingerica sebe karakteriše kao performera sa jakim nabojem pozitivne energije na svojim nastupima koju želi da prenese na druge i da osjete taj “gas” po njegovim riječima. Treba istaći da je Desingerica skrenuo pažnju na sebe banalizacijom korespodencije između njega i drugih osoba korištenjem određenih lingivstičkih konstrukta poput “bajo”, “liče” i “najjača firmetina” koji su postali za kratko vrijeme jako popularni među njegovom publikom. Tako da to upotpunjuje jednu sliku o njemu kao estradnog umjetnika nove generacije.
Onaj ko se upusti u ozbiljnije istraživanje trep/hip hop scene na prostoru Balkana tj Jugoistočne Evrope shvatiće da Desingerica nije jedini koji u svojim pjesmama koristi tu liriku i tematiku, da on sam teško može biti prijetnja društvu u cjelini i omladini (ima mnogo ozbiljnijih i opasnijih stvari, gorućih problema). Jasno je da su drugi performeri bolje “upakovali priču” sa osvrtom na stajling i ličnu estetiku, ali i kodiranu komunikaciju za razliku od Desingerice. Međutim, uticajem medija Desingerica je dobio epitet i okarakterisan je kao materijal za izazivanje moralne panike.
Moralna panika može biti jako dobro sredstvo za defokusiranje određenih stvari koje su jako bitnije od onoga što je trenutno u targetirano u moralnoj panici, odnosno frejmingovanje uključuje skretanje pažnje na određene aspekte problema uz ignorisanje ili prikrivanje drugih elemenata.
Kada sam spomenuo frejming, red bi bio da kažem šta je prajming zar ne? Prajming je psihološki proces u kojem medijski akcenat na određenom pitanju ne samo da povećava odnosno amplifikuje značaj pitanja - određenog problema, već i aktivira ranije stečene informacije o tom pitanju u sjećanju ljudi. Mehanizam prajminga objašnjava kako okvir vijesti ili informacija korištenih u određenoj priči može pokrenuti već postojeće, ranije stečene stavove, uvjerenja i predrasude pojedinca u vezi s tim ili sličnim pitanjem.
Onda nakon svega, šta je to moralna panika bajo?
Moralna panika (patika) je koncept koji se odnosi na pojam koji opisuje kolektivnu reakciju straha, anksioznosti ili agresiju unutar društva zbog percipirane prijetnje njegovim moralnim vrijednostima ili normama. Često uključuje pretjerano i senzacionalizirano prikazivanje i stavljanje u fokus određenih pojedinaca, grupa, ponašanja ili događaja kroz medije, što dovodi do povećane zabrinutosti javnosti.
Podsjećanja radi, moderni mediji dolaze u mnogo različitih formata, uključujući štampane medije (knjige, časopise, novine), televiziju, filmove, video igrice, muziku i naravno internet.
Sjetimo se 2000-tih da su na ovim prostorima u fokusu bili filmovi poput Digitalnog Anđela i famoznih vladara iz sjenke poput masona i iluminata i svega onoga što dolazi sa “trulog” zapada (fenomen u postsocijalističkim zemljama). Naravno tu su bili Rotšildi i Rokfeleri, Sionski Priorat, moćni jevreji i MMR vakcine, priča o smanjenju populacije na planeti Zemlji itd. Sada već pomalo zaboravljena i izbjedjela priča iz opusa teorije zavjere koje starije generacije bolje pamte. Sve ovo navedeno je imalo efekat kolektivne/individualne paranoje, katastrofiziranja i moralne panike koja nije imala širi kontekst ali je opet ostavila značajan trag.
Moralna panika ima značajan uticaj posebno ako se imprintuje u određene vjerske zajednice, koje mogu godinama da njeguju određene aspekte sa povremenim izletima reaktivne agresije uglavnom pojedinaca.
Iz sociološke perspektive, moralna panika se posmatra kao društvena reakcija na devijantnost ili percipirano devijantno ponašanje. Društva imaju tendenciju da stvaraju “folk devils” odnosno "narodne đavole" ili negativce (dušmane), tj pojedince ili grupe na koje se gleda kao na prijetnju uspostavljenom društvenom poretku (antisemitizam, predrasude i stereotipi o romskoj populaciji, potom cincari, rase pasa, pitbulovi,dobermani imali su tokom istorije jedan prizvuk alarmizma i moralne panike). Moralna panika povlači granicu između “uglednih” tj moralnih građana koji brane društveni red i poredak, od negativaca koji prijete da ga unište, poljuljaju ili destabilizuju. Narodni đavo dobija kvazi status egzistencijalne prijetnje koja će ako se ne obuzda, potpuno preoblikovati društvo u izmišljeni distopijski kalup koji funkcioniše na frekfenciji “mi” ili “oni”.
Ovi pojedinci ili grupe postaju žarište moralne panike, pri čemu mediji igraju značajnu ulogu u amplifikaciji i širenju ovih zabrinutosti kroz direktan uticaj na emocionalnu dinamiku. Ko se interesuje ovom temom može više da sazna iz radova poput "Folk Devils and Moral Panics" Stanleyja Cohena koji su se bavili ovim aspektom, naglašavajući ulogu medija u oblikovanju percepcije javnosti i podsticanju moralne panike.
Psihološka perspektiva moralne panike istražuje kognitivne i emocionalne procese koji su u osnovi ovog fenomena. Teorija kognitivne neoasocijacije sugeriše da pojedinci povezuju određene stimuluse, kao što je medijska pokrivenost, s emocijama poput straha i ljutnje, što doprinosi stvaranju moralne panike.
Kratko istorijski gledano (XX vijek), moralna panika je nastala oko različitih pitanja, kao što su rok muzika 1950-ih, video igrice 1990-ih, brige o imigraciji u različitim periodima. Ovakvi vidovi panike često nestaju s vremenom kako se fokus društva pomjera na nova pitanja. Većina ljudi sada ne smetano sluša rok muziku, a takođe uživa u igranju video igrica bez problema.
Glavni aspekti:
𝑷𝒓𝒆𝒕𝒋𝒆𝒓𝒊𝒗𝒂𝒏𝒋𝒆: Opasnost ako uopšte postoji je amplifikovana, što dovodi do intenzivnog emocionalnog odgovora.
𝑷𝒐𝒋𝒆𝒅𝒏𝒐𝒔𝒕𝒂𝒗𝒍𝒋𝒆𝒏𝒋𝒆: Složena pitanja su pojednostavljena u lako razumljive narative.
𝑺𝒕𝒊𝒈𝒎𝒂𝒕𝒊𝒛𝒂𝒄𝒊𝒋𝒂: Grupa ili problem u središtu panike je stigmatizovan i smatra se devijantnim.
𝑴𝒐𝒓𝒂𝒍𝒏𝒐 𝒛𝒈𝒓𝒂𝒛̌𝒂𝒗𝒂𝒏𝒋𝒆: Postoji snažan osjećaj moralnog zgražavanje i želja da se obnove društvene norme.
𝑼𝒍𝒐𝒈𝒂 𝒎𝒆𝒅𝒊𝒋𝒂: Mediji igraju značajnu ulogu u stvaranju i pojačavanju moralne panike. Senzacionalističko izvještavanje može eskalirati zabrinutost javnosti, a ciklus vijesti 24/7 osigurava da su priče stalno u centru pažnje. Kao rezultat toga, moralna panika se može brzo širiti društvom.
A koje su posljedice?
Moralna panika može imati značajne posljedice, kako na individualnom tako i na društvenom nivou. Ona može dovesti do stigmatizacije i diskriminacije ciljanih grupa ili ponašanja, što često rezultira društvenom isključenošću i štetom po dobrobit pojedinaca. Štaviše, ona može podstaći promjene u zakonima i politikama, ponekad u žurbi i bez potpunog razumijevanja problema koji su u pitanju.
I na kraju bajo..
Treba naglasiti da je moralna panika je sociokulturološki odnosno psihosocijalni fenomen. Moralna panika uključuje društvenu konstrukciju prijetnji moralnim vrijednostima odnosno emocionalne i kognitivne odgovore pojedinaca unutar društva. Razumijevanje moralne panike je ključno u procjeni uticaja medija, društvenih normi i društvenih reakcija na oblikovanje percepcije javnosti i uticanja na društvene promjene.