MUŠKA vs. ŽENSKA DEPRESIJA: RAZUMIJEVANJE KONTRASTA

Depresija, koja se može defenisati kao "tiha epidemija" modernog doba, je složen i sveprisutan mentalni poremećaj koji pogađa milione pojedinaca širom svijeta. Depresija utiče na emocije, misli i praćena je različitim somatskim simptomima. Ona se različito manifestuje kod svakog pojedinca, ali uobičajeni simptomi uključuju ekstenzivni osjećaj tuge, beznađa, gubitak interesa za aktivnosti u kojima se nekada uživalo, određene alternacije u apetitu, narušavanje paterna cirkadijalnih ritmova (obrazaca spavanja), teškoće s koncentracijom i ruminirajuće misli.

Iako se može manifestovati i kod muškaraca i kod žena, brojne studije su eksplikovale postojanje određenih polnih diferencijacija u samoj etiopatogenezi depresije. Ovaj kratki osvrt ima za cilj da objasni složen odnos i razliku u ispoljavanju kliničke slike depresije kod osoba muškog i ženskog pola, uzimajući u obzir biološke, psihološke i sociokulturološke faktore koji doprinose ovim disparitetima. Razumijevanjem ovih razlika možemo bolje odgovoriti na jedinstvene izazove s kojima se suočavaju pojedinci različitog pola, što dovodi do prilagođenijih i efikasnijih tretmana i intervencija.

Seksualni dimorfizam postoji ne samo u fizičkim atributima već i u neurobiološkim mehanizmima koji leže u osnovi depresije. Istraživanja sugerišu da hormonalne razlike, posebno estrogen i progesteron kod žena, mogu uticati na podložnost depresiji. Fluktuacije nivoa hormona tokom menstrualnog ciklusa, trudnoće i menopauze doprinose povećanju vulnerabilnosti. Jednostavno, u tome igraju ulogu genetski i epigenetski faktori, što ukazuje na to da određeni geni mogu biti snažnije povezani s depresijom kod jednog pola u odnosu na drugi. Međutim, bitno je napomenuti da ovi biološki faktori ne uzimaju u obzir u potpunosti uočene polne razlike, naglašavajući važnost razmatranja drugih faktora koji doprinose razvoju i toku kliničke slike depresije.

Neurotransmiteri, hemijski mesendžeri u mozgu, igraju ključnu ulogu u regulaciji raspoloženja. Postoje razlike u aktivnosti neurotransmitera i regulaciji između muškaraca i žena, što može uticati na neurobiologiju depresije. Serotonin, neurotransmiter povezan s regulacijom raspoloženja, pokazuje polno specifične razlike. Žene obično imaju niže nivoe serotonina u poređenju sa muškarcima, što potencijalno doprinosi većoj prevalenciji depresije kod žena. Odnosno, ženske osobe mogu imati veću gustoću i aktivnost u serotoninskim receptorima, što utiče na njihov odgovor na antidepresive koji ciljaju serotoninske puteve. Selektivni serotininski reuptake inhibitori (SSRI), uobičajeno propisana farmakokoterapija iz klase antidepresiva, djeluju tako što blokiraju ponovni reuptake serotonina, čime se povećava njegova dostupnost u mozgu. Budući da žene generalno imaju veću gustoću serotoninskih receptora, one mogu pokazati jaču i bolju responzivnost na SSRI u odnosu na muškarce. Veća gustina receptora kod žena sugeriše da one mogu imati veći kapacitet da vežu i utilizuju serotonin, što potencijalno dovodi do pojačane responzivnosti na psihofarmake koji povećavaju levele serotonina. Ovo bi moglo objasniti zašto su SSRI često efikasniji u liječenju depresije kod žena u odnosu na muškarce. Testosteron, koji se pretežno nalazi kod muškaraca, takođe utiče na neurobiologiju depresije. Niski leveli testosterona su povezani sa povećanim rizikom od depresije kod muškaraca. Testosteron utiče na raspoloženje, kogniciju i motivaciju, a njegova disregulacija može doprinijeti simptomima depresije.

Psihološke razlike između muškaraca i žena mogu igrati ulogu u manifestaciji odnosno ispoljavanju simptoma depresije. Žene imaju tendenciju ka većoj ruminaciji, fokusirajući se na negativne misli i emocije, što može pogoršati simptome depresije. Nasuprot tome, muškarci mogu biti skloniji uključivanju u eksternalizirajuća ponašanja, kao što su zloupotreba psihoaktivnih supstanci ili agresivno ponašanje kao mehanizme suočavanja. Društvena očekivanja kao i porodični narativi, odnosno sam socijalni skript na Balkanu i rodne uloge mogu oblikovati ove psihološke razlike, jer se žene uglavnom između sebe ohrabruju da izraze svoje emocije, dok su muškarci tako socijalizovani da trebaju (patogeno habituirali mogućnost) potiskivati svoje emocije. Ova rodno određena očekivanja i strategije suočavanja mogu uticati na razvoj, prezentaciju i tok depresije.

Sociokulturološki faktori obuhvataju društveni norminativizam, uloge i očekivanja koja se razlikuju između muškaraca i žena. Žene se češće suočavaju sa jedinstvenim stresorima kao što su diskriminacija na osnovu pola, nasilje i socioekonomski nedostaci (žene često imaju manji bruto lični dohodak nego muškarci), koji povećavaju njihovu vulnerabilnost na depresiju. Kulturna očekivanja u vezi sa ženskim ulogama, kao što je pritisak da se uravnoteže posao i porodične obaveze, takođe mogu doprinijeti većoj stopi depresije kod osoba ženskog pola. Nasuprot tome, muškarci mogu iskusiti stresogeni seting koji je povezan sa društvenim očekivanjima muškosti gdje je establiran identitet klasičnog balkanca, kao što je pritisak da budu samopouzdani i emocionalno jaki. Stigma oko socijalnog skripta koji muškarca legitimiše uvijek kao jakog i izdržljivog i traženja pomoći može obeshrabriti muškarce da traže profesionalnu pomoć, što dovodi do neadekvatne dijagnoze i samodijagnoze te insuficijencije liječenja.

Na kraju jednostavno treba istaći da su smanjenje stigme i širenje svijesti o značaju mentalnog zdravlja od krucijalnog značaja za stvaranje okruženja koje podstiče otvoreni razgovor o depresiji.