NEURONAUKA RELIGIJSKOG ISKUSTVA

Religijsko iskustvo je dugo bila tema interesovanja naučnika, a još više teologa, podvižnika i asketa, kao i laika. Tako da imamo mnoge knjige napisane o religijskim iskustvima, o ličnosnom odnosu sa Bogom, uopšte o uticaju Boga na naš život, ali i na život drugih ljudi. Iako je koncept duhovnosti i religije složen, postoji nekoliko naučnih teorija koje pokušavaju da objasne određene procese u mozgu, koji doprinose religioznim tj. vjerskim iskustvima. Religijska iskustva su naravno kompleksna i duboko individualna i različita, čak nekada potpuno neobjašnjiva. Religijska iskustva često uključuju osjećaj povezanosti s nečim većim od nas samih. Neko to definiše kao višu silu, kao Boga, određeni duhovni entitet ili pak religijsko iskustvo transponuje i povezuje sa određenom zajednicom kojoj može, a i ne mora pripadati. Iako je religijsko iskustvo subjektivno i može se u velikoj mjeri razlikovati među kulturama i pojedincima, postoje određeni neuronski mehanizmi za koje se smatra da su u osnovi ovih iskustava.

Studije koje su koristile funkcionalnu magnetnu rezonancu (fMRI) pokazale su da su religijska iskustva povezana s povećanom aktivnošću u medijalnom prefrontalnom korteksu, regiji mozga koja je takođe uključena u samorefleksiju i teoriju uma. Prefrontalni korteks je odgovoran za izvršne funkcije kao što su donošenje odluka, planiranje i samokontrola. Takođe je uključen u socijalnu spoznaju i percepciju, a to podrazumjeva sposobnost razumijevanja i interakcije s drugima. Studije su pokazale da su religijska vjerovanja i praksa povezani s povećanom aktivnošću u prefrontalnom korteksu, posebno u dorsolateralnom prefrontalnom korteksu, koji je uključen u radnu memoriju i pažnju. Pored medijalnog prefrontalnog korteksa (mPFC-a), druge regije mozga za koje se smatra da su uključene u vjerska iskustva uključuju anteriorni cingulatni korteks (ACC) i insulu. ACC je uključen u regulaciju emocija i pažnje, a pokazalo se da je aktivan tokom molitve. Insula, koja je uključena u interocepciju (svijest o tjelesnim senzacijama), uključena je u iskustva transcendencije i osjećanja jedinstva.ACC je takođe uključen u procesuiranje empatije.

Jedno od ključnih područja mozga za koje se smatra da je uključen u religijsko iskustvo je limbički sistem. Limbički sistem je grupa međusobno povezanih struktura koje su uključene u emocije, motivaciju i pamćenje. U limbički sistem spadaju: amigdala, hipokampus, talamus, hipotalamus, bazalna ganglija, cingulatni girus, mamilarna tijela i oflaktorni bulbus. Istraživanja su pokazala da religijska iskustva mogu aktivirati limbički sistem, uključujući amigdalu i hipokampus, koji su uključeni u obradu emocionalnih informacija i formiranje sjećanja.

Amigdala je krucijalno područje mozga koje je uključeno u obradu emocija, uključujući strah, anksioznost, ali i strahopoštovanje. Studije su pokazale da amigdala igra ključnu ulogu u religioznom iskustvu, posebno kao odgovor na religiozne fotografije, ikone i rituale.

Istraživanja su pokazala da religijska iskustva mogu aktivirati amigdalu, što dovodi do pojačanog emocionalnog intenziteta, odnosno preplavljenosti određenim emocijama. Jedna studija je pokazala da su učesnici u istraživanju koji su gledali ikone i fotografije sa vjerskom tematikom poput raspeća ili Bogorodice imali veću aktivaciju amigdale od onih koji su gledali neutralne slike.

Druga studija je pokazala da su učesnici koji su prijavili visok stepen religiozne uključenosti, tačnije koji su se legitimisali kao izrazito religiozne osobe, pokazali veću aktivaciju amigdale kao odgovor na religiozne riječi kao što su "Bog" ili "vjera" u poređenju sa riječima koje nisu imale religoznu sadržinu.

Amigdala takođe može igrati ulogu u formiranju vjerskih uvjerenja i stavova. Neuroantomske studije otkrivaju da osobe sa većim volumenom amigdale imaju veću vjerovatnoću da pripadaju konzervativnoj religijskoj struji ili denominaciji. Tako je zabilježeno da su osobe koje izražavaju konzervativna religijska uvjerenja često orjentisani na tradicionalne vrijednosti i društvene norme.

Međutim, uloga amigdale u religioznom iskustvu nije u potpunosti shvaćena i zahtijeva dalja istraživanja. Važno je napomenuti da je religijsko iskustvo složena pojava koja uključuje niz kognitivnih, emocionalnih i društvenih procesa, a amigdala je samo jedno od mnogih područja mozga koja mogu biti uključena.

Ostala istraživanja na polju neuronauke, a koja se tiču religijskog iskustva ili doživljaja, sugerišu da ova iskustva mogu uključivati oslobađanje određenih neurotransmitera, kao što su dopamin i serotonin. Dopamin je neurotransmiter koji je uključen u regulaciju motivacije, nagrade i zadovoljstva, dok je serotonin uključen u regulaciju raspoloženja i emocija. Ovi neurotransmiteri su odgovorni za stvaranje jakih osjećanja, a istraživanja su pokazala da religijska iskustva mogu stimulirati ista područja mozga koja se aktiviraju drugim ugodnim iskustvima, poput jela ili seksa. Istraživanja su pokazala da se nivoi dopamina povećavaju kao odgovor na religiozna iskustva i da su receptori dopamina aktivniji kod ljudi koji tvrde da imaju česte duhovne doživljaje.

U zaključku bih rekao da je neuronauka religioznog iskustva složeno i evolutivno polje koje će u budućnosti još jasnije rasvijetliti ulogu mozga u religijskom doživljaju. Dalja istraživanja u ovoj oblasti mogu baciti novo svjetlo na prirodu ljudske duhovnosti i neuronske osnove religijskih iskustava.

DISCLAIMER:

Ovaj tekst ima za cilj da objasni neurobiološke procese koji se odvijaju u mozgu, bez pretenzije da negira postojanje metafizičkih elemenata čovjeka, poput duše (gr. ψῦχή) za koje ne postoje mjerni instrumenti, ne svodi postojanje čovjeka na puku biologiju, odnosno ovaj tekst se ne fokusira na negiranje uglavnom raširene religijske antropologije gdje je čovjek sačinjen od duše i tijela. Ovaj osvrt ne negira Božije postojanje i ulogu Boga u životu svakoga od nas.